ETNOnotatnik

Msza trydencka



Korzenie mszy trydenckiej sięgają pierwszych wieków chrześcijaństwa. Kanon rzymski, czyli jedna z najstarszych modlitw eucharystycznych, którą  możemy usłyszeć m.in. w czasie wielkoczwartkowej liturgii, pochodzi z IV wieku naszej ery. W niemal niezmienionym kształcie przetrwał do naszych czasów od VI wieku. Odprawianą dziś formę tradycyjnego rytu rzymskiego zawdzięczamy papieżowi Piusowi V, który na prośbę Soboru Trydenckiego ujednolicił i skodyfikował w 1570 roku istniejący obrządek. Od tego czasu z niewielkimi zmianami msza trydencka przetrwała do 1962 roku, kiedy to opracowana została ostatnia wersja Mszału rzymskiego, według którego obecnie ją się odprawia. Po przyjęciu w 1969 roku rytu w językach narodowych za podstawowy w Kościele rzymskokatolickim, msza łacińska stała się prawdziwą rzadkością.

Od zwyczajnej formy rytu rzymskiego, czyli mszy odprawianej codziennie we wszystkich kościołach mszę trydencką różni przede wszystkim język. Zarówno modlitwy, jak wezwania i odpowiedzi są po łacinie, gdyż w okresie formowania się tego rytu był to język kościoła. Używanie w liturgii języka łacińskiego po tym, jak przestał być językiem, którym posługiwano się na co dzień miało natomiast gwarantować niezmienność i właściwą formę tekstów liturgicznych, niezależnie od miejsca sprawowania mszy.

Pierwotnie cała msza odprawiana była po łacinie. W językach narodowych głoszono jedynie kazania. Współcześnie w czasie mszy trydenckiej, pojawiają się fragmenty w językach narodowych (czyli, w naszym wypadku, po polsku). Są to czytania z Biblii. W języku ludu nadal głosi się też kazanie.

Inną najbardziej zauważalną na pierwszy rzut oka różnicą jest strona, w jaką zwrócony jest kapłan. Potocznie mówi się, że ksiądz stoi tyłem do ludzi. W takim ustawieniu chodzi jednak o to, żeby ksiądz stał przodem do ołtarza i tabernakulum. Na ołtarzu znajduje się krucyfiks, przypominający o tym, że msza jest kontynuacją ofiary Chrystusa. Ołtarz nakryty jest trzema lnianymi obrusami, co również ma swoją symbolikę – przypominają one całuny, a jednocześnie oznaczają Kościół tryumfujący, pokutujący i walczący. Na ołtarzu muszą również znajdować się zapalone świece: dwie, jeśli odprawia się mszę zwykłą i sześć, jeśli msza jest uroczysta. Elementem ołtarza muszą być także umieszczone w nim na stałe relikwie świętych.

Nieco inne niż stosowane powszechnie są również szaty liturgiczne. Mszę trydencką odprawia się zazwyczaj w tzw. ornacie skrzypcowym, składającym się z dwóch zszytych ze sobą sztywnych płatów materiału, z otworem na głowę. Poza ornatem kapłan ma na sobie humerał, czyli czworokątną chustę lnianą przypominającą o potrzebie skupienia i albę symbolizującą szaty wybielone we krwi Baranka, która jest ściągnięta paskiem – oznaką wstrzemięźliwości. Na lewym ramieniu kapłan ma manipularz. Pierwotnie był on chustą do ocierania potu z czoła, obecnie symbolizuje trud pracy kapłańskiej. Na szyi ma stułę, symbol łaski uświęcającej. Poza mszą ksiądz wkłada kapę – obszerny płaszcz z kapturem, spięty klamrą. 

Msza trydencka odprawiana jest jako missa solemnis, czyli msza uroczysta lub missa lectis, czyli msza czytana. Ta pierwsza była pierwotnie główną mszą w niedzielę, sumą. Ma ona uroczystą oprawę, na którą składa się śpiew chóru, dodatkowe okadzania, a także obrzęd aspersji, czyli pokropienia wodą święconą. Kapłanowi towarzyszą diakoni.

Msza czytana jest mniej uroczysta, nie ma diakonów, a jedynie ministranci, nie ma też dodatkowych okadzeń i aspersji. Rodzaj odprawianej mszy ma też znaczenie ze względu na zachowanie wiernych. W czasie mszy śpiewanej odpowiadają oni tylko na śpiewane wezwania kapłana, na wszystkie pozostałe - jedynie ministranci. W czasie mszy czytanej lud może odpowiadać razem z ministrantami.

Msza trydencka, jakkolwiek dziś rzadka, nigdy nie została w Kościele rzymskokatolickim zakazana i wciąż może być odprawiana. Papież Benedykt XVI wskazywał na to, że ten ryt powinien być „otaczany należnym szacunkiem ze względu na swój czcigodny i prastary zwyczaj”.

Łaciński tekst spowiedzi powszechnej:

Confiteor Deo omnipotenti et vobis, fratres,
quia peccavi nimis
cogitatione, verbo, opere, et omissióne:
mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa.
Ideo precor beatam Mariam semper Vírginem,
omnes Angelos et Sanctos,
et vos, fratres, orare pro me
ad Dominum Deum nostrum

Tekst polski:

Spowiadam się Bogu wszechmogącemu
i wam, bracia i siostry
że bardzo zgrzeszyłem
myślą, mową, uczynkiem i zaniedbaniem:
moja wina, moja wina, moja bardzo wielka wina.
Przeto błagam Najświętszą Maryję, zawsze Dziewicę,
wszystkich Aniołów i Świętych,
i was bracia i siostry
o modlitwę za mnie do Pana Boga naszego

Janusz Radwański

Żródła:

Mszał rzymski,  Poznań 1963.
Msza Święta według Mszału Rzymskiego Świętego Piusa V, Gdańsk 2012.