ETNOnotatnik

Skrzypce piekła warte

01-06-2017

Skrzypce to chyba jeden z najpopularniejszych instrumentów. Któż by pomyślał, że dawniej skrzypkowie ludowi zaprzedawali duszę diabłu, by grać na nich z szatańską sprawnością.

czytaj więcej...

Cymbały, zwonki brzmiące

Cymbalista - rzeźba

30-05-2017

Tak o nich piszą: „w kapelach słyszane są niczym harmoniczna mgła, wypełniająca przestrzeń dźwiękową między liniami basową a melodyczną”

czytaj więcej...

Gdzie basy zginęły i jak wracają

Basy

25-05-2017

Podobne do wiolonczeli basy były kiedyś w kapeli weselnej nieodzowne. Podkreślały rytm i służyły jako… skarbonka.

czytaj więcej...

Słowo dnia: Pana kropić

   

  19-04-2017

 „Pana kropić” – ten zwrot nie miał nic wspólnego z wodą ani kropieniem. Wiązał się za to ze stanową solidarnością i poczuciem godności.

czytaj więcej...

Na Kazimierza dzień się z nocą przymierza

03-03-2017

W tradycji ludowej wspomnienie św. Kazimierza kojarzyło się nieodparcie z pożegnaniem zimy i nadejściem oznak wiosny.

czytaj więcej...

Słowo dnia: baciar

28-02-2017

Baciary nie orzą, baciary nie sieją… Co zatem baciary robią? Oto jest pytanie! Odpowiedź na nie znajdziecie w tym przeuroczym artykule!

czytaj więcej...

Eksponat miesiąca: normafon

13-02-2017

Wygląda jak saksofon, ale to nie jest saksofon. To ciekawy wynalazek czeskich majstrów oraz część historii jazzu i… orkiestry dętej w Jeżowem.

czytaj więcej...

Od pioruna i od wilka…

02-02-2017

Dlaczego trzeba 2 lutego przynieść z kościoła zapaloną gromnicę i wypalić nią krzyż na framudze drzwi? 

czytaj więcej...

Gdzie święta Agata, tam bezpieczna chata

 02-02-2017

Nie bosak, nie tłumnica, nie konewka z wodą, a sól świętej Agaty była najskuteczniejszym środkiem przeciwpożarowym dawnej wsi. Kim była święta chroniąca przed ogniem?

czytaj więcej...

Słowo dnia: tatarka

16-01-2017

"Gdzie bursztynowy świerzop, tatarka jak śnieg biała…" – tak mógłby brzmieć fragment Inwokacji, gdyby Adam Mickiewicz, zamiast na Litwie, urodził się w Puszczy Sandomierskiej.

czytaj więcej...

Kropielnica (aspersorium)

30-12-2016

W naszym ETNOnotatniku przeczytacie o historii kropielnicy z rzochowskiego kościoła. Zapraszamy!

czytaj więcej...

Tu szczęście będzie, gdzie drab przybędzie

29-12-2016

Zwyczaj kolędniczych wędrówek po domach i głoszenia radosnej nowiny o narodzinach Chrystusa znany był na ziemiach polskich już w XVI wieku.

czytaj więcej...

Bożonarodzeniowa szopka

15-12-2016

Tradycja bożonarodzeniowych szopek, które co roku w świątecznym okresie możemy oglądać w odwiedzanych kościołach, sięga czasów starożytnych.

czytaj więcej...

Requiem, czyli o Dniu Zadusznym

27-10-2016

Aż do połowy lat 60. XX w. w głoszonych 2 listopada tekstach liturgicznych ukazywano Boga jako surowego i sprawiedliwego sędziego.

czytaj więcej...

Słowo dnia: borówka

22-06-2016

Zaczyna się sezon na leśne owoce. W gąszczu różnych nazw można pogubić się zupełnie jak w lesie.

czytaj więcej...

Słowo dnia: Lasowiak

 

  27-05-2016

Lasowiacy, Lesioki, Borowcy, Grębowiacy, Mazurzy… – jak nazywali się mieszkańcy dawnej Puszczy Sandomierskiej? Sprawa jest bardziej złożona niż mogłoby się wydawać.

czytaj więcej...

Msza trydencka

 

13-05-2016

Odprawiana po łacinie i tyłem do wiernych msza trydencka jest we współczesnym Kościele katolickim spotykana rzadko. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu była podstawowym rytem. Czym jest tradycyjna forma rytu rzymskiego?

czytaj więcej...

Słowo dnia: kocirba

 

 20-04-2016

Kocirba – jej zapach potrafi oszołomić. Podobnie jak różnorodność nazw, które ją oznaczają.

czytaj więcej...

Skąd się wzięła nasza chrzcielnica?

 

15-04-2016

Chrzcielnica jest jednym z najważniejszych elementów wyposażenia kościoła. Nie wszyscy jednak zdają sobie sprawę, że to ozdobne, zazwyczaj marmurowe naczynie przeszło znaczącą ewolucję.

czytaj więcej...

Słowo dnia: łupirz

 

30-03-2016

Łupirz – to określenie niegrzecznego dziecka. Ale również część kultury, w której wychowywanie dzieci wyglądało zdecydowanie inaczej niż dzisiaj.

czytaj więcej...

Nie tylko pisanki

 

 21-03-2016

Co wspólnego ma palma z krową? Kiedy dusze zmarłych grzeją się przy ogniu? Dlaczego panny lubiły być oblewane wodą? Dla naszych przodków odpowiedzi były oczywiste.

czytaj więcej...

Na święty Józwa przez pole bruzda

 

17-03-2016

Powrót wiosny to czas magicznych obrzędów i wróżb. Jak przewidzieć, jaka będzie w tym roku pogoda i jakie będą plony?

czytaj więcej...

Słowo dnia: Kosiarze

 

14-03-2016

Mieszkańcy dawnej wsi większość swoich wysiłków poświęcali ziemi. Nie znaczy to, że nie lubili patrzeć w niebo i nie myśleli o gwiazdach.

czytaj więcej...

O mieszkankach wsi u progu XX wieku

08-03-2016

Aż trudno uwierzyć, że jeszcze sto lat temu miejsce kobiety było w domu, co najwyżej na targu. Jak nasze przodkinie sobie z tym radziły?

czytaj więcej...

Gdy w Popielec pogoda służy

 

 10-02-2016

Sypanie głów popiołem to najbardziej oczywiste skojarzenia z Popielcem. Ale nie była to tego dnia jedyna tradycja. Dlaczego szorowano garnki i patelnie?

czytaj więcej...

Na Gromnice z dachów ciecze

02-02-2016

2 lutego dobrze przynieść z kościoła zapaloną gromnicę. Taka świeca ma magiczne właściwości i może ochraniać nasz dom - tak przynajmniej mówili nasi przodkowie.

czytaj więcej...

Jak baby w tłusty czwartek hulały

 

  28-01-2016

Tradycje związane z końcem karnawału nie oznaczały dla kobiet siedzenia w kuchni i smażenia pączków. Kobiece hulanki przyćmiewały dzisiejsze imprezy. A wszystko za sprawą pewnego wójta…

czytaj więcej...

Noworoczne draby

 

31-12-1015

Draby to noworoczna forma kolędowania. Przebierańcy zaczynali chodzić po domostwach już w Sylwestra koło północy.

czytaj więcej...

Idą, idą kolędnicy

 28-12-1015

 

Święta się skończyły, ale zaczął się sezon na kolędowanie. I chociaż kolędnicy lubią psocić, pamiętajmy - przynoszą szczęście!

czytaj więcej...

Na szczęście, na zdrowie, na ten święty Szczepan

 23-12-2015

 

W dniu świętego Szczepana bogata obrzędowość skupiała się wokół zaklinania urodzaju oraz zapewnianie zdrowia w nadchodzącym nowym roku.

czytaj więcej...

Jak szykowano się do świąt?

 21-12-2015

 

Do świąt już tylko kilka dni. Przed Lasowiakami i Rzeszowiakami ostatnie przygotowania. Najwyższy czas na bielenie chałupy i zmielenie zboża!

czytaj więcej...

O maku słów kilka

 15-12-2015

    

Trudno sobie wyobrazić wigilijny stół bez maku. Nic dziwnego – mak przydawał się naszym przodkom od setek lat w kuchni i do… zabiegów magicznych.

czytaj więcej...

Wspomnienie św. Łucji

02-12-2015

Dzień, którego patronką jest św. Łucja, wypada na 13 grudnia.

czytaj więcej...

Wróżby andrzejkowe

27-11-2015

Wigilia św. Andrzeja przypadająca 29 listopada w tradycji ludowej była czasem niezwykłym, pełnym magii i zabiegów wróżebnych.

czytaj więcej...

Przyszedł listopad

03-11-2015

Chyba nietrudno zgadnąć skąd wzięła się nazwa dla tego jesiennego miesiąca.

czytaj więcej...

Gdy dusze zmarłych...

 

28-10-2015

1 listopada przypada dzień Wszystkich Świętych, zaś 2 listopada jest Dniem Zadusznym. Poczytajcie, co o tym czasie piszą etnografowie.

 

czytaj więcej...

Paździerz w październiku

Zapytaliśmy, skąd wzięła się nazwa pierwszego z jesiennych miesięcy. Odpowiedź była zaskakującym okryciem.

czytaj więcej...

Wrzeszczy wrzesień, że już jesień!

Wrzesień to czas przejścia lata w jesień. Dowiedzcie się, skąd pochodzi nazwa tego przepięknego miesiąca.

czytaj więcej...

Dożynki

18-08-2015

Dożynki (zwane także wieńcowinami lub obżynkami) to święto zakończenia żniw.

czytaj więcej...

W sierpniu każdy kwiat woła...

15 sierpnia obchodzone jest święto Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, potocznie zwane świętem Matki Boskiej Zielnej.

czytaj więcej...

Matka Boska Jagodna

 29-06-2015

 Zgodnie z ludowym kalendarzem 2 lipca przypada święto Matki Boskiej Jagodnej, opiekunki matek i ciężarnych kobiet.

czytaj więcej...

Ku czci Najświętszego Sakramentu

 01-06-2015

Boże Ciało to ludowa nazwa kościelnego święta ku czci Najświętszego Sakramentu. Wypada ono w czwartek po dniu Trójcy Świętej.

czytaj więcej...

Zielone Świątki

22-05-2015

W tradycji ludowej kościelne święto Zesłania Ducha Świętego, obchodzone w pięćdziesiąt dni po Wielkanocy, nazywane było Zielonymi Świątkami.

czytaj więcej...

Majówka

20-05-2015

Majówka to potoczna nazwa nabożeństwa ku czci Maryi odprawianego w kościele katolickim w maju. W kulturze ludowej postać Matki Bożej zajmowała szczególne miejsce.

czytaj więcej...

Kwiecień w tradycji ludowej

23-04-2015

Kwiecień to czas, kiedy w pełni rozkwita wiosna, przyroda budzi się do życia po zimowym letargu. Sama nazwa pochodzi od kwitnących wówczas kwiatów i drzew.

czytaj więcej...

Batikowe pisanki

 

W kulturze ludowej jajo miało szczególne znaczenie - symbolizowało życie, płodność, urodzaj. Pełniło ważne funkcje w obrzędowości (zwłaszcza wiosennej oraz poświęconej zmarłym), lecznictwie, a także magii.

czytaj więcej...

Wielkanocne zwyczaje kulinarne

 

Jak wyglądał stół wielkanocny w kuchni u naszych przodków? Bogaty w szczegóły opis z książki Ignacego Chodźki "Domek mojego dziada" przytacza Maria Szuszkiewiczowa w "Historii od kuchni". 

czytaj więcej...

Św. Agnieszka

Święta Agnieszka, dziewica i męczennica – patronka dzieci, panien i ogrodników, w ikonografii przedstawiana z liściem palmy, znakiem męczeństwa oraz z towarzyszącym jej barankiem. Baranek został jej przypisany z powodu podobieństwa łacińskich słów: Agnes (Agnieszka) i agnus (baranek).

czytaj więcej...

Wigilia

W tradycji ludowej okres świąt Bożego Narodzenia zaczynał się 24 grudnia, Wigilią Bożego Narodzenia. Wigilia była dniem wyjątkowym, wszystkie czynności wykonywane tego dnia miały znaczenie magiczno-wróżebne.

czytaj więcej...

Świąteczny wystrój wiejskiej chaty

Wystój wnętrza wiejskiej izby miał duże znaczenie - nic nie było przypadkowe, wszystko spełniało określone funkcje. Szczególną wagę przywiązywano do wystroju świątecznego, w którym dominowały symboliczne elementy związane z magią urodzaju i kultem zmarłych.

czytaj więcej...

Andrzejki

W wigilię św. Andrzeja, która przypada na 29 listopada, dziewczęta wróżyły sobie, która z nich wyjdzie pierwsza za mąż i za kogo. Wróżby andrzejkowe powszechne były w całej Polsce.

czytaj więcej...

1 listopada w tradycji ludowej

29-10-2014

Przypadające na dzień 1 listopada święto Wszystkich Świętych oraz następujący po nim Dzień Zaduszny rozpoczynały cykl jesiennych obrzędów.

czytaj więcej...

Św. Barbara

W dniu św. Barbary na Podkarpaciu, gdzie od drugiej poł. XIX w. rozwijał się przemysł naftowy, odbywały się uroczyste nabożeństwa, po których właściciele kopalń częstowali górników trunkami.

czytaj więcej...

Adwent

Niegdyś w wielu wsiach mówiono: Święta Katarzyna adwent zawiązuje, a Święty Andrzej go potwierdza...
Jakie inne zwyczaje były kiedyś powszechne w naszym regionie?

czytaj więcej...

Święto Matki Boskiej Zielnej

Co rok, 15 sierpnia, obchodzona jest uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny powszechnie nazywana Matki Boskiej Zielnej. Określenie to pochodzi od tradycyjnego w ten dzień – święcenia ziół.

czytaj więcej...

Na św. Marka...

 

25 kwietnia to ważny dzień w naszym kalendarzu „skansenowym”. Dzień patrona - św. Marka, pod którego wezwaniem jest stojący w Parku Etnograficznym kościół z Rzochowa.

czytaj więcej...